Glazura Osnovne Informacije

Glazurom nazivamo tanak, relativno homogen staklasti sloj koji se obrazuje na površini keramičkog proizvoda, pri visokim temperaturama pečenja. Ovaj sloj ravnomerno pokriva površinu crepa najčešće u debljini od 0,1 do 0,5 milimetara, poboljšavajući na taj način niz tehničkih i estetskih karakteristika glaziranih proizvoda. Takav je slučaj i sa keramikom za široku potrošnju, sanitarno građevinskim proizvodima, elektrotehničkom keramikom i svakako umetničkom, upotrebnom i unikatnom keramikom.

 

Glaziranjem se postiže poboljšanje niza karakteristika crepa, kao što su:

  • Mehaničke, fizičke i estetske karakteristike.
  • Otpornost na dejstvo hemijskih agenasa, pre svega kiselina, baza i agresivnih gasova.
  • Nepropustljivost za tečnosti i gasove, što omogućuje široku primenu i prozvoda koji se odlikuju poroznim crepom, kao što je na primer fajans.
  • Zaštita podglazurnog dekora, uglavnom kod proizvoda fine keramike.
  • Dekorativnost, koja se postiže upotrebom različitih bojenih glazura i drugih dekorativnih efekata, koji doprinose lepšem i atraktivnijem izgledu glazirane površine.

Po svom hemijskom i faznom sastavu glazure predstavljaju čvrst rastvor SiO2 i alkalnih alumosilikata sa oksidima metala. One treba da budu kompatibilne sa keramičkim crepom na koji se nanose, treba da se razlivaju na temperaturi pečenja crepa i da imaju sposobnost delimičnog topljenja komponenata mase, što omogućava formiranje graničnog međusloja crep-glazura ii čvršću vezu glazure sa keramičkim crepom.

 

U toku pečenja glazura trpi niz promena u hemijskom sastavu i strukturi, posebno u površinskom kontaktu sa crepom, gde usled visokotemperaturnih reakcija obrazovani međusloj bitno utiče na izjednačavanje naprezanja koja se javljaju između glazure i crepa. Uticaj tog sloja se odražava i na mnoga druga svojstva glaziranog crepa, kao što su: termička postojanost, koeficijent termičkog širenja, mehanička jačina itd.

 

Glazurni rastop koji se stvara na visokim temperaturama treba da ima pogodnu viskoznost koja obezbeđuje ravnomerno razlivanje glazure, bez defekata, kao što su slivanje glazure sa konveksnih i deponovanje na konkavnim površinama.

 

Glazure u osnovi priadaju grupi stakla i imaju niz njegovih karakteristika. Međutim, od njega se ipak razlikuju po stepenu homogenosti i mogu sadržati manje ili više gasovitih primesa, neizreagovanih čvrstih zrna i novih kristalnih jedinjenja, što je nedopustivo kod industrijskog stakla. U tehničkom smislu staklo je izotropno, transparentno, bezbojno čvrsto telo nastalo topljenjem smeše odgovarajućih neorganskih sirovinam pri čemu je prelaz iz tečnog u čvrsto stanje ostvaren kontinuiranim povećanjem viskoznosti rastopa. Sa termodinamičke tačke gledišta, staklo predstavlja neravnotežan, metastabilan sistem, sa viškom unutrašnje energije i težnjom da pređe u kristalno stanje. Ovo se ipak ne dešava zbog visoke viskoznosti rastopa stakla.

 

S obzirom da su glazure svrstane u grupu stakla, one imaju osobine karakteristične za staklo kao što su:

  • Prozirnost, odnosno propustljivost svetlosti koja je uslovljena pre svega njegovim amorfnim stanjem.
  • Visoka krtost i lomljivost u čvrstom stanju.
  • Nepropustljivost za tečnosti i gasove, koja je uslovljena visokom gustinom.
  • Manje toplotno širenje u poređenju sa metalima.
  • Loša provodljivost toplote.
  • Bezbojnost glatkoća i sjaj.
  • Širok temperaturni interval prelaza iz čvrstog u tečno stanje i obrnuto, bez postojanja određene tačke topljenja.
  • Postojanost prema vodi i kiselinama (izuzev fluorovodonične)
  • Niža otpornost prema jakim vrućim bazama.
  • Visoka postojanost prema redukcionim gasovima iz peći (vodoniku, ugljenmonoksidu itd.)

Vrlo važni zahtevi koji se postavljaju pred glazure, pored navedenih, su i potreba da glazura bude netoksična, posebno u slučaju upotrebne keramike i svakako pristupačna cena, koja zavisi pre svega od njenog hemijskog sastava ali i temperature pečenja.

 

Najjednostavnije glazure sadrže malo oksida, nekad samo dva: silicijum oksid i olovo oksid. Porcelanske glazure sadrže obično pet do sedam oksida, dok složenije fajansne glazure mogu da sadrže i preko deset oksida. U sastav glazure najčešće ulaze oksidi silicijuma SiO2, aluminijuma Al2O3, natrijuma Na2O, kalijuma K2O, kalcijuma CaO, magnezijuma MgO, barijuma BaO, cinka ZnO, olova PbO, bora B2O3, kalaja SnO2, titana TiO2, cirkonijuma ZrO2, a ređe oksidi stroncijuma SrO, litijuma Li2O, fosfora P2O5, i još nekih drugih elemenata.

 

Tekst preuzet iz knjige: Keramičke glazure (ISBN 978-86-80245-26-3)
Autor teksta: Dr Dušan Izvonar